Trentino-Alto Adige is de Italiaanse regio met het meest ontwikkelde toerisme, wat twee tegenstrijdige dingen betekent: hoge standaarden overal, en beroemde dalen (Val Gardena, Val Badia, Val di Sole) die overbelast zijn door massatoerisme. Toch is dit de regio met de meeste bewoonde dalen van Italië, en naast elke bekende vallei ligt een parallelle, minder bezochte variant die even mooi is.
Deze gids concentreert zich op de dalen die de lokale bevolking zelf kiest om aan drukte te ontsnappen.
Val di Funes ligt achter de Sass Rigais en de Odle, dezelfde bergtoppen die vanuit Selva vijftig euro per kabelbaan kosten. Hier zie je ze gratis van onderaf, wandelend vanuit de dorpjes Santa Maddalena en San Pietro. Het Adolf Munkel pad behoort tot de meest spectaculaire wandelingen in de Dolomieten, en in augustus loop je zonder wachtrij.
Reinhold Messner opende hier zijn eerste Messner Mountain Museum. Niet voor niets: dit is de vallei waar je begrijpt wat de Dolomieten werkelijk zijn, voordat ze een themapark werden.
Boven Brunico, waar de dalen eindigen en de Oostenrijkse grens begint, ligt Val di Tures-Aurina: de meest noordelijk bewoonde vallei van Italië. Waterval van Riva, het Natuurpad, het Anterselva-meer. In de winter is het de minst bekende uitvalsbasis voor de Tre Cime, in de zomer een van de koudste plekken in de Alpen.
Het dialect hier is bijna Oostenrijks, de achternamen allemaal Duits, Italiaans spreek je uit beleefdheid. Dit is het meest Midden-Europese deel van Italië.
Tussen Trento en Val di Fiemme ligt een vallei die het klassieke toerisme overslaat: Val di Cembra. Wijngaarden op terrassen tegen verticale porfyren wanden, Müller Thurgau die hier zijn beste Italiaanse resultaten oplevert, middeleeuwse dorpjes zoals Cembra en Lisignago.
Het Dürer-pad loopt door de vallei: Albrecht Dürer kwam er in 1494 langs om landschappen te tekenen, en vandaag wandel je door dezelfde, vrijwel onveranderde plaatsen. Een dagwandeling tussen wijngaarden en kastanjebossen, met een proeverij in familiebedrijven aan het einde.
Vallarsa is een vallei in zuidelijk Trentino, een uur van Verona maar toeristische onbekend terrein. Bossen van de Pasubio, de Weg van de 52 Tunnels, monumenten uit de Eerste Wereldoorlog. Het is de ideale uitvalsbasis voor wie wandelen combineert met historische interesse: hier vond een van de zwaarste gevechten van het Alpenfrontgebied plaats, en de oorlogspaden zijn nog steeds begaanbaar en goed onderhouden.
Alto Adige kookt Duits met Italiaanse variaties: canederli (knödel), dik gesneden speck, appeltaart, bergwijn. Trentino is arme bergkeuken: polenta, alpenkaas, carne salada (gemarineerde rauwe rundvlees), spinazie-nokkels. Elke vallei heeft minstens één kaasmakerij die voor het publiek open is, en het is altijd de moeite waard om er langs te gaan.
Zomer (juni tot september) voor wandelingen. September is ideaal: geen drukte, berghutten nog open, eerste kleuren. Winter voor skiën, december tot maart als hoogtijdseizoen. Mei en oktober zijn overgangsmomenten, veel bergstructuren sluiten. Kerstmarkten (november tot januari) zijn het drukste moment na augustus.
✓ Auto is het meest flexibel, maar de Pusterbahn en SAD-buslijnen zijn betrouwbaar.✓ Zijdalen bereik je alleen per auto; bussen gaan naar de hoofdplaatsen, daarna heb je eigen vervoer nodig.✓ De Mobilcard Alto Adige dekt regionale treinen en bussen, loont zich als je in één vallei blijft.
Trentino-Alto Adige heeft een toerisme dat beter georganiseerd is dan enig ander Italiaans gebied, en dat heeft twee aparte circuits gecreëerd: het drukke circuit van beroemde dalen, en het parallelle circuit waar de lokale bevolking zelf heen gaat. Onafhankelijke accommodaties zijn de sleutel tot het tweede circuit: je gastheer vertelt je welke berghutte nog actief is, welk pad minder druk is, welke wijnkelder een omweg waard is.
Neem rechtstreeks contact op met de host, zonder tussenpersoon.
